فیلیاس فاگ، قهرمان رمان «دور دنیا در 80 روز» اثر مشهور ژول ورن، با دوستانش شرطی عجیب میبندد. او میخواهد در 80 روز کره زمین را دور بزند. او سفر خود را از لندن آغاز میکند، از اروپا به آفریقا (مصر) و بعد به یمن و هند میرسد، از سنگاپور و چین میگذرد و از ژاپن به آمریکا میرود و باز به لندن برمیگردد و در هند عاشق میشود.
سفر فیلیاس فاگِ رمان ژول ورن، معنایی ضمنی و استعاری دارد: فناوری جهان را کوچک و دستیافتنی کرده است. سفری که تا پیش از آن غیر ممکن مینمود یا سالها طول میکشید، به لطف فناوریهای قرن نوزدهمی مانند کشتی بخار و قطار و بالن، در کمتر از 3 ماه ممکن میشد. چنین سفر نمادینی، انسان را در قلب عصر انقلاب صنعتی، قادر به درک بهتر جهان و مردمش میکرد و روابط تازهای برای او میآفرید؛ روابطی از دوستیها و همدلیها گرفته تا عشق.
ژول ورن، نویسندهای آیندهنگر بود و فراتر از زمان خود را میدید؛ اما نه آنقدر که ۱۲۱ سال پس از مرگ خود را پیشبینی کند و درباره قطع ۸۰ روزه اینترنت در ایران بنویسد. اگر او زنده یا قادر به پیشبینی امروز بود، شاید به جای نوشتن داستان «دور دنیا در ۸۰ روز»، ماجرای دیگری را روایت میکرد: حکایت تلخ دوری ایران از دنیا در ۸۰ روز که -به گفته شاعر- «سخت دراز و سخت فرساینده- گذشته است.
اگر در رمان ژول ورن، سفر دور دنیا در ۸۰ روز نشانه شتاب جهان مدرن و پیروزی تکنولوژی بر فاصلهها بود؛ وضعیت ایران این ۸۰ روز، به استعارهای از انزوای دیجیتال و فاصله گرفتن از دهکده دیجیتال تبدیل شده است؛ کشوری که شهروندانش در عصر ارتباطات، برای دسترسی عادی به اینترنت، برقراری و تداوم ارتباطات، پیشرفت و همراهی با روند شتابناک علم و فناوری، باید منتظر مجوز، سهمیه، طبقهبندی و استثنا بمانند.
روایت نتبلاکس تداوم قطع اینترنت در ایران
امروز (دوشنبه، ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) بنا به شمارش ما و با تایید بهروزرسانی نتبلاکس، هشتادمین روز خاموشی اینترنت در ایران است و از آغاز قطع اینترنت (۹ اسفند ۱۴۰۴) تا امروز، نزدیک به ۱۹۰۰ ساعت گذشته است.
نمودار منتشر شده از سوی نتبلاکس بهوضوح نشان میدهد که سطح دسترسی به اینترنت جهانی همچنان از ۲ درصد فراتر نرفته است.
گرامیداشت روز جهانی ارتباطات در دوران قطع اینترنت
اینها همه در شرایطی است که دیروز و امروز، وزارت ارتباطات در مراسمی دو روزه، فرا رسیدن روز جهانی ارتباطات را جشن گرفت. روزی که فلسفهاش بزرگداشت نقش ارتباطات در توسعه، رفاه، آموزش، تجارت و تابآوری جوامع است. امسال نیز این مناسبت با شعار «تابآوری شریانهای حیاتی دیجیتال» در جهان گرامی داشته میشود؛ شعاری که یادآوری میکند ارتباطات دیجیتال، به مثابه شریانهای خونرسان یک بدن زنده، زیرساخت و لازمه حیاتند و محتوای این شبکههای ارتباطی، خون این تن. خون را نمیتوان سهمیهبندی یا فقط در رگهای خواص جاری کرد. ارتباط شریانها را هم نمیشود ۸۰ روز از قلب برید. همینجاست که تناقض ایران باز هم برجسته میشود: در روزهایی که جهان از تابآوری در دنیای متصل حرف میزند، بخش بزرگی از مردم ایران هنوز با تجربه زیستهای از دنیای نیمهقطع، تبعیضآمیز و نامطمئن سر میکنند و روزگار میگذرانند.
هر روز دورتر از دنیا
در رمان ژول ورن، قهرمان داستان با اتکا به شبکههای جهانی، فاصلهها را کوتاه میکند و به ناشناختههای دنیا سر میزند، در ایران امروز اما، کسبوکار، فریلنسر، استاد دانشگاه، دانشجو، خبرنگار، فروشنده آنلاین یا حتی یک خانواده عادی، برای ارتباط با جهان امکان اتصال ساده و پایدار هم نمییابد. اینجا فاصلهها حکم میرانند و دنیا برای ما هر روز ناشناختهتر میشود.
