
قصه پرتقاضاترین درسها برای معلم خصوصی از کنکور شروع نمیشود؛ از ریاضی نهم شروع میشود! در میان عنوانهای آموزشی بررسیشده، این درس در صدر قرار گرفته و ریاضی هفتم و هشتم هم در ردههای بالای فهرست دیده میشوند؛ پایههایی که هنوز تا کنکور فاصله زیادی دارند. در مقیاسی بزرگتر نیز خانواده ریاضی پیشتاز است، اما فاصلهاش با دیگر درسها چقدر است؟ زبان انگلیسی در کدام جایگاه قرار میگیرد و فیزیک و شیمی چه سهمی دارند؟ پشت این رتبهبندی، تفاوتهایی میان پایههای تحصیلی و انواع آموزش دیده میشود که فقط با نگاه به فهرست کلی درسها آشکار نمیشوند.
درباره دادههای این گزارش: این بررسی براساس درخواستهای ثبتشده در استادبانک از آبان ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ انجام شده است. در تحلیل، ۱۰۵ عنوان آموزشی که هرکدام دستکم ۵۰ درخواست داشتهاند، بررسی شدهاند. درصدها سهم درخواستها را در همین مجموعه نشان میدهند، نه سهم از کل بازار ایران. همچنین ممکن است یک نفر بیش از یک درخواست ثبت کرده باشد.
کدام درسها بیشترین سهم را از درخواستهای معلم خصوصی دارند؟
وقتی درسها را کنار هم میگذاریم، رقابت در صدر فهرست چندان نزدیک نیست. براساس بررسی درخواستهای ثبتشده در ostadbank.com، ریاضی و شاخههای مرتبط با آن نزدیک به ۳۹ درصد از درخواستهای بررسیشده را به خود اختصاص دادهاند؛ سهمی بیش از دو و نیم برابر زبان انگلیسی که با حدود ۱۵ درصد در جایگاه دوم قرار دارد.
فیزیک با سهم ۱۱٫۳ درصدی، سومین خانواده پرتقاضاست و شیمی با ۸٫۳ درصد پس از آن قرار میگیرد. فارسی و نگارش و عربی نیز هرکدام حدود ۷٫۳ درصد سهم دارند؛ دو گروهی که اختلافشان آنقدر اندک است که در درصدهای گردشده دیده نمیشود.
البته این رتبهبندی، مقایسه خانوادههای درسی است، نه درسهای مستقل. برای مثال، ریاضی علاوه بر پایههای مختلف مدرسه، حسابان، هندسه، آمار و احتمال و ریاضیات گسسته را هم شامل میشود. در گروه انگلیسی نیز درس مدرسه، مکالمه و دورههای آمادگی آزمون در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
اما سهم چشمگیر ریاضی، داستان دیگری هم دارد. آیا این درخواستها بیشتر در سالهای نزدیک به کنکور متمرکز شدهاند یا پایههای پایینتر هم در این صدرنشینی نقش پررنگی دارند؟
ریاضی نهم؛ صدرنشینی یک پایه پیش از سالهای کنکور
اگر فقط به رتبه نخست نگاه کنیم، بخش مهمی از ماجرا نادیده میماند. ریاضی هفتم، هشتم و نهم در مجموع ۳۳٫۶ درصد از درخواستهای خانواده ریاضی را به خود اختصاص دادهاند؛ یعنی تقریباً از هر سه درخواست، یکی مربوط به متوسطه اول بوده است. این سهم قابلتوجه نشان میدهد سالهای پیش از ورود به متوسطه دوم، جایگاه پررنگی در درخواستهای معلم خصوصی ریاضی دارند.
برای دیدن جزئیات، کافی است سهم پنج عنوان پرتقاضای ریاضی را کنار هم بگذاریم:
مقایسه پنج عنوان پرتقاضای ریاضی در دادههای بررسیشده
|
عنوان آموزشی |
سهم از درخواستهای خانواده ریاضی | رتبه در میان ۱۰۵ عنوان آموزشی |
| ریاضی نهم | ۱۳٫۱٪ | ۱ |
| ریاضی هفتم | ۱۰٫۴٪ | ۲ |
| ریاضی هشتم | ۱۰٫۱٪ | ۳ |
| ریاضی دهم | ۱۰٫۱٪ | ۵ |
| ریاضی ششم ابتدایی | ۸٫۲٪ | ۶ |
مبنای درصدها، مجموع درخواستهای خانواده ریاضی در مجموعه بررسیشده است. رتبهها براساس تعداد واقعی درخواستها تعیین شدهاند؛ بنابراین ممکن است دو عنوان با درصد گردشده یکسان، رتبه متفاوتی داشته باشند.
در این جدول، ریاضی نهم با سهم ۱۳٫۱ درصدی، رتبه اول تمام عنوانهای آموزشی بررسیشده را دارد. نکته جالب دیگر، نزدیکی سهم ریاضی هفتم، هشتم و دهم است؛ پایههایی که با وجود تفاوت مقطع تحصیلی، سهم نسبتاً مشابهی دارند. حضور ریاضی ششم ابتدایی نیز نشان میدهد درخواست برای آموزش خصوصی این درس از سالهای پایینتر آغاز میشود.
تقویت مفاهیم پایه، رفع اشکال یا آمادگی برای امتحانات میتوانند از دلایل احتمالی مراجعه به معلم خصوصی باشند؛ اما دادهها انگیزه واقعی متقاضیان را مشخص نمیکنند. همچنین سهم بالاتر یک پایه، لزوماً به معنای دشوارتر بودن درس آن نیست.
در مجموع، آنچه از این مقایسه به دست میآید، تصویری از حضور پررنگ آموزش خصوصی ریاضی در چند مقطع تحصیلی است؛ نه تمرکز آن صرفاً بر سالهای کنکور.
در زبان انگلیسی، آموزش مدرسهای پرتقاضاتر است یا دورههای خارج از مدرسه؟
در ریاضی، پایه تحصیلی سرنخ مهمی برای شناخت الگوی درخواستها بود؛ اما در زبان انگلیسی، ماجرا بیشتر حول نوع آموزش میچرخد تا پایه تحصیلی. از مکالمه و زبان عمومی گرفته تا آمادگی برای آیلتس و تافل، بخش بزرگی از درخواستها به دورههایی مربوط میشود که خارج از چارچوب درس انگلیسی مدرسه قرار دارند.
این تفاوت در درصدها کاملاً پیداست: ۷۷ درصد درخواستهای خانواده زبان انگلیسی مربوط به دورههای خارج از دروس مدرسهای است و انگلیسی مدرسه تنها ۲۳ درصد سهم دارد. یعنی بیش از سهچهارم درخواستهای این خانواده به آموزشهایی اختصاص یافته که در دسته درس مدرسه قرار نمیگیرند.
در میان این دورهها، مکالمه انگلیسی پیشتاز است و بهتنهایی حدود ۲۷ درصد از کل درخواستهای خانواده انگلیسی را تشکیل میدهد. دورههای زبان عمومی و آمادگی آزمونهای بینالمللی نیز بخشی از این فهرست هستند.
این الگو وجه دیگری از آموزش خصوصی را نشان میدهد: همیشه قرار نیست نام یک پایه تحصیلی تعیینکننده انتخاب دوره باشد؛ گاهی نوع مهارتی که قرار است آموزش داده شود، تمایز اصلی را شکل میدهد.
فیزیک و شیمی؛ دو درس پرتقاضا با الگوهای متفاوت
فیزیک و شیمی در فهرست درسهای پرتقاضا کنار یکدیگر قرار گرفتهاند، اما مقایسه پایههای تحصیلی آنها نکات جالبی را آشکار میکند. فیزیک حدود ۱۱ درصد و شیمی نزدیک به ۸ درصد از درخواستهای بررسیشده را به خود اختصاص دادهاند.
در فیزیک، عنوان مستقل «فیزیک دوازدهم» بیشترین درخواست را دارد. اما فیزیک دهم و یازدهم برای رشتههای ریاضیفیزیک و علوم تجربی بهصورت جداگانه ثبت شدهاند. وقتی درخواستهای هر پایه را در دو رشته تجمیع میکنیم، سهم فیزیک دهم به ۳۱ درصد و یازدهم به حدود ۲۷ درصد میرسد؛ هر دو بالاتر از فیزیک دوازدهم با سهم نزدیک به ۲۴ درصد!
در شیمی، تصویر متفاوت است. شیمی دهم با سهمی نزدیک به ۳۳ درصد پیشتاز است و شیمی یازدهم با حدود ۳۰٫۵ درصد فاصله چندانی با آن ندارد. پایه دوازدهم نیز حدود ۲۶ درصد از درخواستهای این خانواده را تشکیل میدهد.
این مقایسه نشان میدهد حتی نحوه دستهبندی درسها میتواند برداشت ما از رتبهبندیها را تغییر دهد. البته سهم بیشتر یک پایه، بهتنهایی چیزی درباره دشواری درس یا علت مراجعه دانشآموزان به معلم خصوصی نمیگوید.
این مقایسهها چه تصویری از آموزش خصوصی نشان میدهند؟
اگر این آمار را فقط به چشم رقابتی میان درسها ببینیم، بخش مهمتری از ماجرا را از دست میدهیم. پشت رتبهبندیها، الگوهای متفاوتی از درخواستهای آموزشی دیده میشود. ریاضی از دبستان تا سالهای نزدیک به کنکور حضور پررنگی دارد؛ درحالیکه زبان انگلیسی، علاوه بر آموزش مدرسهای، حوزههایی مانند مکالمه و آمادگی برای آزمونهای بینالمللی را هم در بر میگیرد.
مقایسه فیزیک نکته دیگری را روشن میکند: گاهی حتی شیوه دستهبندی درسها میتواند نتیجه رتبهبندی را تغییر دهد. بنابراین برای شناخت دقیقتر این الگوها، باید فراتر از نام درسها رفت و سهم پایهها و انواع دورههای آموزشی را هم بررسی کرد.
البته این یافتهها به درخواستهای منتخب ثبتشده در استادبانک محدودند و نماینده کل بازار ایران نیستند. هر درخواست نیز الزاماً به فردی متفاوت تعلق ندارد و از این دادهها نمیتوان درباره علت انتخاب دورهها یا تغییرات سالانه نتیجه گرفت.
در نهایت، دانستن اینکه کدام درس پرتقاضاتر است، تنها نقطه شروع ماجراست؛ آنچه تصویر را کاملتر میکند، شناخت تفاوتهایی است که پشت این رتبهبندی پنهان ماندهاند.



