آیا استخاره از قرآن برای ازدواج باید انجام شود یا نه؟
استخاره از قرآن یکی از روش هایی است که در آموزه های دینی برای رهایی از شک، دودلی و تردید مورد توجه قرار گرفته است. استخاره در اصطلاح زمانی مطرح می شود که انسان در انجام دادن یا ترک یک کار دچار تردید باشد و نتواند میان دو گزینه تصمیم بگیرد. در واقع، استخاره به معنای طلب خیر از خداوند در یک امر مشخص است.
البته استخاره زمانی جایگاه خود را پیدا می کند که پیش از آن، فرد از عقل، تفکر، تحقیق و مشورت استفاده کرده باشد. برخی افراد از روی عادت برای هر کار کوچک و ساده ای به استخاره متوسل می شوند و حتی در موضوعات مهم زندگی، بدون تحقیق و بررسی، فقط به نتیجه استخاره اکتفا می کنند. اما آیا برای موضوع مهمی مانند ازدواج نیز می توان استخاره گرفت؟ استخاره با قرآن برای ازدواج چه حکمی دارد؟
مقاله پیشنهادی: بهترین زمان استخاره با قرآن
انواع استخاره
آیت الله گرامی، از مراجع عظام تقلید و مبارزان همراه امام خمینی(ره) در جریان سرنگونی رژیم شاهنشاهی و پیروزی انقلاب اسلامی، استخاره را از دو جنبه توضیح داده اند.
۱. دعای طلب خیر از خداوند
در روایات معتبر زیادی آمده است که انسان از خداوند بخواهد خیر و صلاح او پیش آید. بر اساس این روایات، خداوند نیز برای فرد خیر پیش می آورد.
به طور کلی، هرگاه در انجام کاری مردد هستید، می توانید از خداوند بخواهید که خیر و صلاح را برای شما پیش بیاورد و ان شاءالله دعای شما مستجاب شود.
۲. استخاره به معنای اصطلاحی
معنای دیگر استخاره همان معنای اصطلاحی آن است؛ یعنی فرد می خواهد بداند کاری را انجام بدهد یا خیر.
گاهی انسان نسبت به وظیفه شرعی و عقلی خود آگاهی کافی ندارد و برای اینکه بداند انجام کدام کار به نفع اوست، به استخاره متوسل می شود.
مقاله پیشنهادی: زیباترین اسم های دخترانه ایرانی
تفاوت استخاره با تفأل چیست؟
گاهی انسان تمایلی به انجام کاری ندارد و فقط می خواهد بداند یک موضوع چه سرنوشتی پیدا می کند یا نتیجه کاری که انجام داده، در نهایت چه خواهد شد. این موارد استخاره محسوب نمی شوند، بلکه در دسته تفأل قرار می گیرند.
انجام تفأل با قرآن کار پسندیده ای دانسته نشده و طبق روایات، از آن نهی شده است. بنابراین، استخاره در اصل برای زمانی است که فرد در انجام دادن یا ترک یک کار مردد باشد.
به همین دلیل، استخاره درباره کاری که قبلاً انجام شده و فرد فقط می خواهد نتیجه آن را بداند، درست نیست. همچنین اگر کاری هنوز انجام نشده باشد اما فرد صرفاً بخواهد از آینده آن مطلع شود، این نیز در معنای صحیح استخاره قرار نمی گیرد.
نباید در هر مسئله ای سریع استخاره گرفت
استخاره زمانی مطرح می شود که فرد ابتدا از قدرت عقل و تفکر خود استفاده کرده، با افراد آگاه و مورد اعتماد مشورت کرده و همچنان نتوانسته است به نتیجه مشخصی برسد.
برای مثال، اگر انسان بتواند موضوع یا مشکل خود را با یک فرد قابل اعتماد در میان بگذارد و از طریق این مشورت به نتیجه برسد، دیگر تحیر و تردیدی باقی نمی ماند که برای آن استخاره گرفته شود.
اما اگر فرد از طریق روش های عقلانی و همچنین مشورت با افراد آگاه نتواند تردید خود را برطرف کند و همچنان میان انجام دادن یا ترک کاری مردد باشد، می تواند استخاره کند.
عقل و مشورت بر استخاره مقدم هستند
در روایات امامان معصوم(ع) انجام استخاره بدون اشکال دانسته شده و حتی برای آن دستوراتی نیز ارائه شده است. در کتاب شریف مفاتیح الجنان، از جانب امام معصوم برای استخاره دستورهایی نقل شده است؛ برای مثال، فرد دو رکعت نماز بخواند و چند کاغذ را نوشته و زیر سجاده خود قرار دهد.
با این حال، روش هایی که امروزه بیشتر متداول هستند با این شیوه تفاوت دارند. برخی افراد با تسبیح استخاره می گیرند، برخی با قرآن و گروهی نیز با نماز که از آن با عنوان «ذات الرقاع» یاد می شود.
با وجود روش های مختلف، نکته مهم این است که استخاره نباید جای عقل، تفکر و مشورت را بگیرد.
اهمیت مشورت در قرآن
خداوند در قرآن مجید می فرماید:
«وَ اَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ»
یعنی: «و کارهایشان به صورت مشورت در میان آنهاست.»
(شوری، آیه ۳۸)
همچنین خداوند به پیامبر خود دستور می دهد که در امور مهم با یاران خود مشورت کند:
«وَ شاوِرْهُمْ فِی الاَمْرِ»
یعنی: «ای پیامبر، در امور با آنان مشورت نما!»
(آل عمران، آیه ۱۵۹)
بنابراین، هنگامی که فرد از افراد باتجربه و آگاه درباره موضوعی نظر قاطع و روشنی دریافت کند، دیگر دلیلی برای استخاره باقی نمی ماند.
استخاره ساعت مشخصی ندارد
درگاه الهی همیشه باز است و خداوند در هر ساعت از شبانه روز دعا و حاجات بندگان خود را می شنود. بنابراین، تفاوتی میان ساعات شبانه روز برای گرفتن استخاره وجود ندارد.
با این حال، بر اساس روایات، بهتر است از نظر ارتباط با عالم تجرد و غیب، استخاره پس از نمازها انجام شود.
همچنین برای یک نیت نباید دو مرتبه استخاره گرفت. اگر فردی دو مرتبه استخاره انجام دهد، باید به استخاره اول عمل کند.
استخاره یک مسئله اشراقی است
استفاده از قرآن های مخصوص استخاره که در حاشیه هر صفحه آنها عبارت هایی مانند «خوب» یا «بد» نوشته شده است، درست دانسته نمی شود؛ زیرا استخاره یک مسئله اشراقی است و قرآن تفاوتی با قرآن دیگر ندارد.
در روایتی نیز آمده است که انسان باید به آن مطلبی که در قلب او واقع می شود توجه کند. بنابراین، میزان، مطلبی است که در قلب انسان به وجود می آید.
گاهی ممکن است انسان پس از تأمل و دقت، به مطلبی برسد که با چیزی که در ابتدا به ذهنش آمده متفاوت باشد. با این حال، آن مطلبی که در ابتدا در قلب انسان واقع می شود، اهمیت بیشتری دارد.
در عمل با پاسخ استخاره مخالفت نکنید
یکی از نکات مهم درباره استخاره، توجه به نتیجه آن است. یعنی اگر نتیجه استخاره بد بود، تا حد امکان نباید با آن مخالفت شود. این موضوع نشان می دهد که نتیجه استخاره نباید به عنوان مسئله ای موهوم و بی معنا در نظر گرفته شود.
با این حال، پیش از گرفتن استخاره باید به یک نکته مهم توجه داشت: استخاره زمانی مطرح است که فرد ابتدا از قوه عقل و تعقل خود استفاده کرده باشد و در مرحله بعد نیز با افراد باتجربه و آگاه مشورت کرده باشد و از این دو راه به نتیجه نرسیده باشد.
بنابراین، استخاره نباید اولین راه انسان برای تصمیم گیری باشد، بلکه پس از تفکر و مشورت مطرح می شود.
استخاره حکم خدا را تغییر نمی دهد
استخاره نمی تواند حکم خداوند را تغییر دهد. به این معنا که انسان حتی هنگام استخاره نیز باید به اصول و احکام مذهبی پایبند باشد.
برای مثال، اگر فردی استخاره کند که خودکشی کند یا خیر، از آنجا که چنین کاری با شریعت و احکام الهی مخالفت دارد، استخاره در چنین موضوعی باطل است.
بنابراین، استخاره نمی تواند کاری را که از اساس شرعاً ممنوع است، مجاز کند یا حکمی از احکام الهی را تغییر دهد.
در ازدواج، مشورت مهم تر از استخاره است
در مورد استخاره برای ازدواج می توان گفت که مشورت، تحقیق و تفکر نسبت به استخاره در اولویت قرار دارند و استخاره باید در مرحله آخر مورد توجه قرار گیرد.
یعنی نباید فرد بدون هیچ تحقیق و مشورتی برای ازدواج به سراغ استخاره برود. در موضوع ازدواج، تحقیق درباره فرد مقابل، بررسی شرایط و ویژگی های او و مشورت با افراد باتجربه و آگاه اهمیت بسیار زیادی دارد.
اگر فرد پس از انجام این مراحل همچنان دچار تردید و حیرت باشد، می تواند استخاره را به عنوان راهی برای رفع این تردید در نظر بگیرد.
پاسخ برخی از مراجع درباره جایز بودن استخاره برای ازدواج
در ادامه، دیدگاه برخی از مراجع تقلید درباره استخاره برای ازدواج و عمل به نتیجه آن آورده شده است.
آیت الله خامنه ای
آیت الله خامنه ای در پاسخ درباره شیوه تصمیم گیری و جایگاه استخاره می فرمایند:
«سعی کنید برای انجام کارهای خود ابتدا تأمّل و دقّت کنید و با فکر کردن راه حل مناسب را پیدا کنید و چنانچه از این طریق به نتیجه نرسیدید، با انجام مشورت خود را از تحیّر خارج کنید و اگر از طریق مشاوره با اهل فنّ و خبره در آن مورد نیز به نتیجه نرسیدید و همچنان بر تحیّر باقی ماندید، نوبت به استخاره می رسد؛ در هر صورت الزام شرعی در عمل به استخاره وجود ندارد ولی بهتر است بر خلاف آن عمل نشود.»
(پایگاه اطلاع رسانی آیت الله خامنه ای)
حضرت آیت الله سیستانی
در پاسخ درباره استخاره برای ازدواج آمده است:
«اشکال ندارد و واجب نیست. عمل به آن نیز واجب نیست.»
(پایگاه اطلاع رسانی آیت الله سیستانی)
آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
ایشان درباره استخاره برای ازدواج می فرمایند:
«برای ازدواج می توان استخاره نمود و تفصیل آن در کتب مختصه ذکر شده است و مخالفت با استخاره ممکن است موجب پشیمانی شود.»
(پایگاه اطلاع رسانی آیت الله شاهرودی)
حضرت آیت الله مکارم شیرازی
آیت الله مکارم شیرازی استخاره را نوعی مشورت با خداوند می دانند و در این باره توضیح داده اند:
«استخاره نوعی مشورت با خداوند است، بدین معنی که اگر انسان در انجام یا ترک کاری مردّد شود ابتدا در اطراف آن فکر و اندیشه می کند اگر به نتیجه ای رسید طبق آن عمل می کند و گرنه با افراد کاردان و با تجربه و آگاه در مورد آن مشورت می کند اگر به نتیجه رسید طبق آن عمل می کند در غیر این صورت از طریق استخاره با خداوند مشورت نموده و مطابق آن عمل می نماید.»
ایشان در ادامه درباره الزام به عمل به نتیجه استخاره می فرمایند:
«عمل به استخاره واجب نیست، ولی حتّی الامکان مخالفت نشود. مگر این که مدّت قابل ملاحظه ای تأخیر بیندازد و بعد اقدام کند.»
(پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مکارم شیرازی)
آیت الله علوی گرگانی
ایشان درباره استخاره برای ازدواج و موضوعات مشابه بیان کرده اند:
«برای ازدواج و امثال آن در صورتی می توان استخاره کرد که مشورت و تحقیق انجام گیرد و همچنان دچار تردید باشد و در این صورت استخاره مانعی ندارد و عمل به استخاره وجوب اخلاقی دارد، یعنی اگر عمل نکند و ضرر کند خود او مقصر است.»
ایشان در ادامه می افزایند:
«البته اگر قصد اهانت و بی توجهی به استخاره را داشته باشد گناه کرده است.»
(پایگاه اطلاع رسانی آیت الله علوی گرگانی)
آیا برای ازدواج باید از قرآن استخاره گرفت؟
بر اساس مطالب و دیدگاه های مطرح شده، استخاره برای ازدواج در صورتی مطرح می شود که فرد پس از تحقیق، تفکر و مشورت با افراد آگاه و باتجربه همچنان به نتیجه مشخصی نرسیده و در تصمیم گیری دچار حیرت و تردید باشد.
بنابراین، استخاره نباید جایگزین تحقیق درباره فرد مقابل یا مشورت با خانواده و افراد باتجربه شود. در موضوعی مهم مانند ازدواج، شناخت فرد، بررسی شرایط و ویژگی های او و استفاده از تجربه افراد آگاه اهمیت زیادی دارد.
همچنین طبق دیدگاه های نقل شده، عمل به استخاره در همه موارد الزام شرعی ندارد؛ با این حال برخی مراجع توصیه کرده اند که تا حد امکان با نتیجه استخاره مخالفت نشود.
در نهایت، استخاره قرانی برای پیش بینی آینده یا تغییر احکام الهی نیست، بلکه در شرایطی که انسان پس از استفاده از عقل و مشورت همچنان در یک امر مباح دچار حیرت و تردید است، می تواند مورد استفاده قرار گیرد.
