بهترین زمان استخاره با قرآن و تسبیح
استخاره یکی از روش هایی است که برخی افراد در زمان تردید و سردرگمی برای طلب خیر از خداوند به آن روی می آورند. زمانی که انسان درباره انتخابی دچار دودلی شده و پس از فکر و بررسی هنوز نمی تواند تصمیم نهایی خود را بگیرد، ممکن است از استخاره کمک بگیرد.
استخاره در روایات نیز مورد توجه قرار گرفته است، اما برای انجام آن شرایط و آدابی ذکر شده و نمی توان آن را جایگزین عقل، بررسی و مشورت دانست. در این مطلب با معنی درست استخاره، زمان مناسب انجام آن و ساعات ذکرشده برای استخاره با قرآن در روزهای مختلف هفته آشنا می شویم.
مقاله پیشنهادی ما: حکم عمل نکردن به استخاره چیست؟
استخاره چیست و چه زمانی باید انجام شود؟
«استخاره» در لغت به معنای «طلب خیر از خداوند» است. انسان مومن هنگامی که درباره انجام کاری درنگ و تأمل دارد و پس از بررسی و مشورت نمی تواند خیر و صلاح آن را تشخیص دهد، ممکن است به استخاره روی بیاورد.
در نگاه دینی، خداوند آفریننده جهان و آگاه به مصالح انسان است و انسان می تواند از او طلب خیر کند و از خداوند بخواهد آنچه به صلاح اوست برایش مقدر شود.
آیا می توان سرنوشت را به استخاره با قرآن یا تسبیح سپرد؟
این پرسش مطرح می شود که چگونه ممکن است انسان مقدرات و سرنوشت خود را به استخاره بسپارد و تکلیف خود را با تفأل به قرآن یا دانه های تسبیح تعیین کند؟
برای پاسخ به این پرسش باید میان «طلب خیر از خداوند» و استخاره به معنای متداول امروزی تفاوت قائل شد.
هنگامی که انسان قصد انجام کاری را دارد، باید با دقت و توجه، مقدمات آن را فراهم کند و از عواملی که ممکن است موجب ضرر و زیان شوند دوری کند. سپس از صمیم قلب از خداوند بخواهد که او را در انجام کار موفق کند و هر آنچه را به نفع و صلاح اوست برایش مقدر سازد.
وقتی انسان می خواهد کار بزرگی را انجام دهد که نتیجه آن برایش روشن نیست، باید ابتدا اقداماتی را که موجب پیشرفت کار می شود انجام دهد و برای رسیدن به هدف خود تلاش کند. پس از آن از خداوند بخواهد او را در انجام کار موفق و پیروز کند و برای رسیدن به مقصود راهنمایی اش نماید.
این همان استخاره به معنای «طلب خیر از خداوند» است که در روایات نیز آمده است. در این نوع استخاره نه نیازی به قرآن وجود دارد و نه تسبیح؛ بلکه توجه قلبی به خداوند مورد نظر است و انسان می تواند چنین طلب خیری را بارها در طول روز انجام دهد.
روایت امام صادق(ع) درباره طلب خیر از خداوند
در روایتی از امام صادق(ع) آمده است:
«ما اسْتَخارَ اللهَ عز و جل عَبدٌ مؤمنٌ إلاّ خارَ لَهُ و إنْ وَقَعَ ما یَکْرَهُ.»
یعنی هیچ بنده مومنی از خداوند عزوجل طلب خیر نمی کند، مگر اینکه خداوند برای او خیر قرار دهد، حتی اگر اتفاقی ناخوشایند برای او رخ دهد؛ چرا که ممکن است خیر او در همان اتفاق باشد.
(بحارالأنوار، 91/224/4)
هیچ انسان مومنی نمی تواند تاثیر خواست و کمک خداوند را در امور مختلف انکار کند یا در گستره قدرت او دچار شک و تردید شود. با این حال، انسان نباید تنها برای برطرف کردن تردید خود به استخاره متوسل شود، بلکه باید پس از انجام تدابیر صحیح، بررسی شرایط و ایستادگی در برابر مشکلات، از خداوند خیر و نفع طلب کند.
بر اساس این نگاه، خداوند توان و نیروی لازم برای ایستادگی در برابر مشکلات را در اختیار انسان قرار داده است.
نکاتی که قبل از استخاره باید رعایت شود
درباره استخاره هایی که امروزه با قرآن یا تسبیح انجام می شوند، نباید انسان همه مقدرات خود را به نتیجه استخاره بسپارد. پیش از استخاره لازم است چند نکته مورد توجه قرار گیرد.
1. استفاده از عقل و فکر
خداوند به انسان نیروی عقل بخشیده است تا بتواند با استفاده از آن تصمیم درست بگیرد و سود و زیان امور مختلف را تشخیص دهد.
انسان می تواند با کمک عقل خود بررسی کند که انجام دادن یا ترک کردن یک کار چه پیامدهایی برای او دارد. بنابراین، در مواردی که می توان با استفاده از عقل، اطلاعات و بررسی منطقی به تصمیم رسید، جایی برای استخاره با قرآن یا تسبیح باقی نمی ماند.
2. مشورت با افراد مطلع و باتجربه
در قرآن کریم به مسئله مشورت اهمیت زیادی داده شده و مشورت یکی از ویژگی های مومنان معرفی شده است. قرآن مجید می فرماید:
«وَاَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ»
یعنی کارهایشان به صورت مشورت در میان آنهاست.
(سوره شوری، آیه 38)
همچنین خداوند به پیامبر اسلام(ص) دستور می دهد که در امور مهم با یاران خود مشورت کند:
«وَشاوِرْهُمْ فِی الاَمْرِ»
یعنی با آنان مشورت کن.
(سوره آل عمران، آیه 159)
بنابراین، اگر انسان درباره موضوعی با افراد باتجربه و آگاه مشورت کند و آنها نظر روشنی درباره آن موضوع ارائه دهند، استخاره گرفتن برای همان موضوع کار بیهوده ای خواهد بود.
اما اگر موضوع پیچیده و مبهم باشد و ابهام آن از طریق عقل و فکر شخص یا مشورت با افراد آگاه برطرف نشود و فرد همچنان در حالت حیرت و تردید باقی بماند، می تواند به استخاره روی آورد.
استخاره برای رفع حیرت و دودلی
یکی از نخستین فواید استخاره با قرآن یا تسبیح، خارج کردن انسان از حالت حیرت و تردید است. فردی که راه های مختلف را بررسی کرده اما همچنان نمی تواند تصمیم بگیرد، با نیت خالص از خداوند می خواهد آنچه را به خیر و صلاح اوست برایش مشخص کند.
در چنین شرایطی که انسان احساس می کند راه چاره ای برای تصمیم گیری ندارد، در نهایت ناچار است یکی از دو راه را انتخاب کند؛ یا کار مورد نظر را انجام دهد یا آن را ترک کند.
بنابراین، اگر فرد پس از فکر، بررسی و مشورت همچنان در حالت سردرگمی باشد، می تواند با نیت خالص از طریق استخاره توجه قلبی خود را به خداوند معطوف کند و از او بخواهد آنچه را مصلحت است به او نشان دهد.
پس از انتخاب راه خود، فرد می تواند با قاطعیت و اطمینان بیشتری مسیر انتخاب شده را ادامه دهد و برای رسیدن به نتیجه تلاش کند.
ساعات استخاره با قرآن
درباره زمان استخاره، در برخی روایات و همچنین در آثار برخی بزرگان دینی، زمان هایی برای انجام استخاره ذکر شده است. البته این زمان ها یکسان نیستند و در منابع مختلف، ساعات متفاوتی نقل شده است.
بهترین زمان استخاره از نظر امام صادق(ع)
در روایتی آمده است که هنگامی که قصد استخاره داری، نماز جعفر طیار را بخوان و سپس دعای پس از نماز را قرائت کن. پس از آن قرآن را در دست بگیر و فرج آل محمد(ص) را مقصود خود قرار بده و بگو:
«خداوندا، اگر در قضاء و قدر توانستی که در کار ولی و حجت خود در این سال و این ماه فرج کنی، آیه ای را بیاور که بتوانم از آن بر این مطلب استدلال کنم.»
سپس قرآن را باز کن و هفت ورق بزن. بعد از پشت ورق هفتم، ده سطر بشمار و ببین در سطر یازدهم چه نوشته شده است. سپس همین کار را برای موضوع مورد نظر خود انجام بده تا مقصود تو را بیان کند.
راوی می گوید به حضرت صادق(ع) گفتم: من گاهی برای انجام کار خود در هر زمانی استخاره می کنم؛ آیا این کار جایز است و چه زمانی برای استخاره بهتر است؟
حضرت فرمودند:
هنگامی که انسان برای نماز می ایستد، شیطان از او بسیار دور است. در آن هنگام ببین چه تصمیم و نظری در تو پیدا می شود و به همان عمل کن. همچنین قرآن را بگشا و اول آیه آن را بخوان و به همان عمل کن.
(دفتر اول آداب زندگی اسلامی، ترجمه فارسی مکارم الاخلاق، حسن بن فضل بن حسن طبرسی، مترجم: عبدالرحیم عقیقی بخشایشی)
بهترین زمان استخاره از نظر پیامبر(ص)
جابر می گوید پیامبر اکرم(ص) استخاره را به ما آموزش می داد، همان گونه که سوره قرآن را آموزش می داد.
پیامبر(ص) می فرمود هنگامی که یکی از شما قصد انجام کاری دارد، دو رکعت نماز بخواند و بگوید:
خداوندا، من از علم تو خیر را می جویم و از قدرت تو توانایی می طلبم و فضل و احسان تو را مسئلت می نمایم؛ زیرا تو قادری و من ناتوان، تو عالمی و من نادان و تو علام الغیوب هستی.
خداوندا، اگر این کار را برای دین و دنیا و عاقبت کارم خیر می دانی، آن را برایم مقدر کن و مبارک قرار ده و اگر آن را برای دین و دنیا و عاقبتم شر می دانی، آن را از من بگردان و خیر را از هر جا که باشد برایم مقدر کن و مرا به آن خشنود بدار.
(طبرسی، حسن، مکارم الأخلاق، ص323)
زمان استخاره از نظر فیض کاشانی
فیض کاشانی در کتاب تقویم المحسنین برای استخاره با قرآن در هر روز هفته، ساعات مشخصی را ذکر کرده است. با این حال، او تصریح کرده که این ساعات در میان اهل ایمان شهرت داشته و در احادیث نیامده است.
(فیض کاشانی، تقویم المحسنین، 1315ق، ص58 و 59)
ساعات نقل شده از سوی فیض کاشانی برای استخاره با قرآن چنین است:
- شنبه: تا وقت ناهار خوب است، سپس از ظهر شرعی تا عصر.
- یکشنبه: تا ظهر خوب است، سپس از عصر تا مغرب.
- دوشنبه: تا طلوع خورشید خوب است، سپس از زمان ناهار تا ظهر و بعد از عصر تا عشاء آخر.
- سه شنبه: از وقت ناهار تا ظهر خوب است، سپس از عصر تا عشاء آخر.
- چهارشنبه: تا ظهر خوب است، سپس از عصر تا عشاء آخر.
- پنجشنبه: تا طلوع خورشید خوب است، سپس از ظهر تا عشاء آخر.
- جمعه: تا طلوع آفتاب خوب است، سپس از ظهر شرعی تا عصر.
بهترین زمان استخاره در مفاتیح الجنان
شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان، از محدث کاشانی و او نیز از «مدخل منظوم محقق طوسی(رضی الله)» ساعاتی را برای استخاره نقل کرده است.
خلاصه ساعات ذکر شده برای استخاره در روزهای هفته به این شرح است:
- شنبه: از طلوع آفتاب تا ساعت ۱۰ و بعد از اذان ظهر تا ساعت ۱۶ عصر.
- یکشنبه: از طلوع آفتاب تا ساعت ۱۲ و بعد از ساعت ۱۶ عصر تا مغرب.
- دوشنبه: از طلوع فجر تا طلوع آفتاب، سپس از ساعت ۱۰ تا ساعت ۱۲ ظهر و از ساعت ۱۶ عصر تا عشاء آخر، یعنی زمان خوابیدن.
- سه شنبه: از ساعت ۱۰ صبح تا ساعت ۱۲ ظهر و سپس از ساعت ۱۶ عصر تا عشاء آخر، یعنی زمان خوابیدن.
- چهارشنبه: از طلوع آفتاب تا ساعت ۱۲ ظهر و سپس از ساعت ۱۶ عصر تا عشاء آخر، یعنی زمان خوابیدن.
- پنجشنبه: از طلوع فجر تا طلوع آفتاب و سپس از ساعت ۱۲ ظهر تا عشاء آخر، یعنی زمان خوابیدن.
- جمعه: از طلوع فجر تا طلوع آفتاب و سپس از زوال تا ساعت ۱۶ عصر.
آیا برای استخاره با قرآن و تسبیح زمان خاصی لازم است؟
بر اساس مطالب و نقل های ذکرشده، زمان هایی برای استخاره در برخی منابع و آثار دینی آمده است، اما این زمان ها در همه منابع یکسان نیستند. برای نمونه، فیض کاشانی خود تصریح کرده است که ساعات نقل شده از سوی او در احادیث نیامده و در میان اهل ایمان شهرت داشته است.
بنابراین، در کنار توجه به آداب و زمان های نقل شده، اصل مهم تر در استخاره این است که فرد ابتدا از عقل و فکر خود استفاده کند، درباره موضوع تحقیق و بررسی داشته باشد و با افراد آگاه و باتجربه مشورت کند. اگر پس از این مراحل همچنان در حالت حیرت و تردید باقی ماند، می تواند برای طلب خیر به استخاره روی آورد.
در این نگاه، استخاره به معنای سپردن تمام تصمیم ها و مقدرات زندگی به قرآن یا تسبیح نیست؛ بلکه وسیله ای برای طلب خیر و رفع حیرت در شرایطی است که فرد پس از انجام تدابیر لازم همچنان قادر به تصمیم گیری نیست.
